Afşin-Elbistan bölgesinde faaliyet gösteren kömürle çalışan termik santrallerin insan sağlığı, tarım alanları ve doğal yaşam üzerindeki olumsuz etkilerine dikkat çekmek amacıyla bir basın gezisi gerçekleştirildi.
Temiz Hava Hakkı Platformu’ndan Halk Sağlığı Uzmanı Prof. Dr. Gamze Varol ve Greenpeace Avukatı Gökhan Candoğan’ın katıldığı saha incelemesinde, bölge halkı yaşadıkları sıkıntıları dile getirdi.
Afşin-Elbistan A ve B termik santrallerinin bulunduğu alandaki gezide, santral bacalarından çıkan dumanlar ile kömür madenciliğinin çevredeki yerleşim bölgelerine olan etkileri ele alındı. Ayrıca bölgede yeni termik santral ünitelerinin inşa edilmesine yönelik planlar tartışılırken, Türkiye’nin ev sahipliği yapacağı COP31 İklim Zirvesi öncesi kömürden çıkış ve adil dönüşüm talepleri dile getirildi.
BİNBOĞA: “5 YAŞINDAYKEN LÖSEMİYE YAKALANDI”
Çoğulhan Mahallesi’nde yaşayan Cuma Binboğa, bölge halkının sağlık problemleriyle karşılaştığını ve birçok ailenin mahalleyi terk etmek zorunda kaldığını aktardı. Termik santrallerin yalnızca Çoğulhan’ı değil, çevredeki diğer köyleri de etkilediğini vurgulayan Binboğa, tarım arazilerinin zarar gördüğünü ve hastalıkların arttığını belirtti.
Binboğa, “Benim çocuğum 2015 yılında 5 yaşında lösemi teşhisi aldı. Tedavisi için Kayseri Erciyes Tıp Fakültesi’ne gittik. Orada yatan hastaların çoğu buradan gelmişti. Korkunç bir manzarayla karşılaştık. Dört yıl Kayseri’de tedavi gördüm. Çocuğum iyileşti ama birçok çocuk orada hayatını kaybetti” dedi.
Mahallenin geçmişte oldukça kalabalık olduğunu ifade eden Binboğa, “Buranın nüfusu yaklaşık 10 bindi. Şu anda tahminen sadece 500 kişi kaldı. Geri kalanlar genellikle buradan ayrılamayan yaşlı insanlar ve imkanı olmayan kişiler. Köyümüz yok oldu. Elbistan’a ve ovaya zarar verildiğine inanıyoruz. Biz artık burada sağlıklı bir yaşam sürmek istiyoruz. Bu santrallerin kapatılmasını talep ediyoruz” şeklinde konuştu.
“ÜÇ AĞABEYİMİ AKCİĞER KANSERİNDEN KAYBETTİM”
Mahalle sakinlerinden Nurettin Doğan da üç ağabeyini akciğer kanseri yüzünden kaybettiğini, eşinin de beyin kanseri olduğunu aktardı.
Doğan, “Termik santral yaşam alanlarımızı ve tarım arazilerimizi tahrip etti. Bu santralin hemen kapatılmasını istiyoruz. İnsanlar ya burada kalıp hastalıklarla mücadele edecek ya da burayı terk edecekler. Ağaçlarda tek bir kuş bile yok; doğa harabe durumda. Artık bu koşullarda yaşamak istemiyoruz” ifadelerini kullandı.
AVUKAT CANDOĞAN: “SANTRALDE YAPISAL SORUNLAR BELİRLENDİ”
Greenpeace Avukatı Gökhan Candoğan, bölgede iki aktif termik santral bulunduğunu, Afşin A Termik Santrali’nin Çelikler Holding tarafından, Afşin B Termik Santrali’nin ise Elektrik Üretim AŞ (EÜAŞ) tarafından işletildiğini açıkladı.
Candoğan ayrıca özellikle Afşin A Termik Santrali’nin teknolojisinin eski olduğunu belirterek özelleştirme sürecinde gerekli çevresel yatırımların yapılmasının amaçlandığını ancak bu konuda yeterli gelişme sağlanmadığını söyledi.
Candoğan şöyle devam etti: “Özelleştirmenin nedenlerinden biri gerekli çevresel yatırımların yapılmasıydı ama geçen süre içinde bu konuda ciddi bir adım atıldığını söylemek mümkün değil; hatta bu sebeple 2020 yılında altı aylık bir süreyle faaliyeti durdurulmuştu.”
Santralin çevre mevzuatına aykırılıklar nedeniyle çeşitli idari yaptırımlarla karşılaştığını belirten Candoğan, Greenpeace ve yerel halk adına iki önemli hukuki süreç yürütüldüğünü ifade etti.
İlk davanın iki yeni ünite eklenmesi için verilen Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) olumlu kararına itiraz edildiğini kaydeden Candoğan, “Bu olumlu kararın iptali için açtığımız davada bilirkişi incelemesi sonucunda ÇED raporunun gerekli nitelikleri taşımadığı belirlendi ve olumlu karar iptal edildi; şu anda Danıştay’da temyiz aşamasında.” dedi.
İkinci davanın ise 2024 yılında santralin bir ünitesine verilen çevre izinlerine itiraz edildiğini bildiren Candoğan şunları ekledi:
“Bilirkişi incelemesi sonucunda santraldeki eksikliklerin geçici olmadığı ve yapısal sorunların var olduğu belirlendi. Bu sebeplerle santralin çevre mevzuatına uygun çalışmadığı değerlendiriliyor. Mahkemenin yakın zamanda karar vermesini bekliyoruz.”
Bir yanda devlet diğer yanda özel şirket tarafından işletilen iki santral mevcut; bacadan çıkan dumanın rengi ortada; bunun baca gazı arıtmasının çalışmadığını gösterdiğine inanıyoruz.” İnsan sağlığına ve ekolojik değerlere rağmen bu faaliyetlerin sürdürülmemesi gerekiyor; Türkiye’nin kömürden çıkış için bir kapatma takvimi açıklamasını bekliyoruz.”
PROF. DR. VAROL: “HAVA KİRLİLİĞİ NET KANSEROJEN”
Temiz Hava Hakkı Platformu’ndan Halk Sağlığı Uzmanı Prof. Dr. Gamze Varol ise kömürlü termik santrallerin insan sağlığı üzerindeki etkilerini bilimsel araştırmalarla ortaya koyduklarını belirtti.
Bölgedeki Afşin-Elbistan A Termik Santrali’nin bacalarını işaret eden Varol, hava kirliliğinin yalnızca santrallerin bulunduğu alanları değil rüzgârlarla kilometrelerce uzaktaki yerleri de etkileyebileceğini vurguladı.
Varol sözlerine şöyle devam etti: “Dünya Sağlık Örgütü’ne göre dış ortam hava kirliliği kesin kanserojendir; sadece yakın çevrede yaşayanlar değil rüzgârlarla çok uzaklara taşınabilen kirletici partikülleri soluyoruz ki bunlar yalnızca akciğer kanserine yol açmakla kalmıyor pek çok sağlık sorununu da ağırlaştırıyor.”
Kömürlü termik santrallerden kaynaklanan PM2,5 ve PM10 gibi parçacıkların yalnızca solunum sistemini etkilemediğine dikkat çeken Varol şu değerlendirmeleri yaptı:
“Bu kirleticilerin pek çok sistem üzerinde olumsuz etkisi var; hatta anne karnındaki bebeğin büyümesini bile olumsuz yönde etkileyebiliyorlar; üreme sağlığı problemleri, kalbin damar hastalıkları artışı, felçlerin artışı gibi sonuçlara yol açabiliyorlar.” Dolayısıyla bu bacalardan yayılan dumanların genel halk sağlığı için tehdit oluşturduğunu söyleyebiliriz.”
Hava kirliliğinin sadece solunan havayla sınırlı olmadığını belirten Varol bölgede yapılan bazı bilimsel araştırmalarda termik santral çalışanlarında hücresel değişimler ile genetik etkilenmelere rastlandığına dikkat çekti;
“Ayrıca çevrede yetiştirilen ürünlerde kirleticilere dair bulgular elde edildi.” dedi Varol.
Varol sözlerini şöyle tamamladı: “Sağlık açısından insan sağlığını ekosistemle birlikte değerlendirmek gerekiyor; kirleticiler sadece havada değil toprakta ve suda da bulunabiliyor; bu maddelerin bulunduğu toprakta veya suda yetiştirdiğimiz ürünlerin sağlığımız üzerinde kısa ve uzun vadede farklı olumsuz etkileri olabilir.”
DALKANAT: “400 BİN DÖNÜM TARIM ARAZISI ZARAR GÖRDÜ”
Afşin-Elbistan Hayatı ve Doğayı Koruma Platformu Sözcüsü Mehmet Dalkanat ise bölgede kömürlü termik santral faaliyetlerinin yaklaşık 50 yıldır sürdüğünü belirterek yeni projelere karşı mücadele ettiklerini ifade etti.
Dalkanat ayrıca Elbistan Ovası’nda 1975 yılında düşük kalorili linyit rezervlerinin tespit edildiğini anlatarak elektrik üretimi amacıyla altı adet termik santral planlandığı bilgisini verdi; ancak günümüzde bunlardan yalnızca ikisinin aktif durumda olduğunu kaydetti.
Dalkanat sözlerine şöyle devam etti: “Üçüncü tesis yapılmak istendiğinde A ve B termik santrallerinin çevreye verdiği hasar belirgin hale gelmişti; biz de bundan sonra daha fazla kayıp yaşamamak adına üçüncü, dördüncü beşinci altıncı tesislere izin verilmemesi için Afşin-Elbistan Hayatı ve Doğayı Koruma Platformu’nu kurduk.” Mücadelemiz sürüyor.” diye konuştu.
Dalkanat ayrıca Afşin-Elbistan Ovasının Türkiye’nin önemli tarım alanlarından biri olduğunu vurgulayarak kömür madenciliği sonucu geniş tarım arazilerinin üretim dışında kaldığını bildirdi;
Dalkanat şu şekilde devam etti: “Afşin-Elbistan Ovası Türkiye’nin dördüncü büyük ovasıdır aynı zamanda tahıl ambarıdır; burada yetişmeyen tahıl türü yokken yaklaşık 50 yıllık süreçte zarara uğrayan arazi miktarının 400 bin dönüm olduğunu belirtmekte fayda var.” Bu topraklar ülkenin tahıl üretimine katkıda bulunabilecek alanlardı.”
Dalkanat ayrıca mevcut ağaçlandırma çalışmalarından beklenen sonucunun alınamadığını belirtirken ÇED raporlarında yeniden bağların kurulacağı ormanların oluşturulacağı gibi ifadelerin geçtiğine ancak uygulamada bunun örneğinin gözlemlenemediğine vurgu yaptı;
“Başlangıçta dikilen ağaçlar gelişmedi bile,” dedi Dalkanat.. “Bir metrelikten daha uzun olamadılar.” Eski zamanlarda burada üzüm bağları vardı elma bahçeleri mevcuttu Altınelma köyü elmasıyla tanınıyordu fakat şimdi tek bir elma bile bulmak imkânsız.” Termik santraller doğaya verdiği zararın bitki örtüsünü de olumsuz etkilediğini söyleyen Dalkanat tarlalarda kül sebebiyle ciddi ürün kayıpları yaşandığının altını çizdi.”
Dalkanat COP31 İklim Zirvesi öncesinde Türkiye’nin Afşin-Elbistan’daki meseleleri dikkate alması gerektiğini vurgulayarak “Türkiye’nin iklim zirvesine ev sahipliği yapmadan önce burada yaşanan gerçekleri görmesi gerekiyor.” Sağlık üzerindeki olumsuz etkiler en büyük sorunlarımızdan biri olarak karşımıza çıkıyor;” insanların farkında olmadan yavaşça öldüklerini söyledi.; yeni termik tesislerin inşa edilmesini istemiyoruz.”
Bölgedeki saha ziyaretinde mevcut tesislerin geleceği ile planlanan yeni ünitelerin yanı sıra kömürden çıkış sürecinde yerel halkın nasıl korunabileceği konusu da gündeme geldi.; Çevre savunucuları insan sağlığını öncelikli hedef olarak kabul eden somut enerji dönüşümü adımları atılması çağrısında bulundu.
