İngiltere merkezli Middle East Eye’da yer alan analize göre, Türkiye’nin Hindistan-Orta Doğu-Avrupa Ekonomik Koridoru’nun (IMEC) ertelenmesi yönündeki girişimleri sonuç verdi. 2023 G20 Zirvesi’nde duyurulan IMEC Projesi, Hindistan’dan Körfez’e, oradan da İsrail’in Hayfa Limanı üzerinden Avrupa’ya uzanacak yeni bir ticaret hattı olarak tasarlanmıştı. Ancak Gazze Savaşı, İsrail-Suudi Arabistan normalleşmesinin durması ve artan güvenlik riskleri nedeniyle proje, fiilen askıya alındı. Analize göre, projeye resmen son verilmiş değil ancak yerine, İsrail’i kapsam dışı bırakan yeni güzergâhlar gündeme geliyor.
Krizler etkiliyor
Osmanlı Dönemi’ndeki Hicaz Demiryolu’nun Ürdün ve Suriye üzerinden canlandırılması, Irak ve Suriye üzerinden Körfez limanlarına uzanacak yeni ticaret koridorları, Kalkınma Yolu Projesi gibi projelerle, uluslararası ticaretin İsrail’e uğramadan Akdeniz’e ulaşması amaçlanıyor. Analizde, İsrail Hayfa Limanı’nın yılda yaklaşık 1.5 milyon konteyner elleçleme (yükleme ve boşaltma) kapasitesine sahip olduğu, bunun Körfez ticaretini Avrupa’ya taşıyacak ölçekte olmadığı belirtildi.
Ayrıca savaş döneminde limanlar ve enerji altyapısının füze ve insansız hava aracı saldırılarına maruz kalmasının, yatırımcıların güvenini zayıflattığı ifade ediliyor. Analize göre, bölgesel ticaretin önündeki en önemli engellerden biri de İran. Hürmüz Boğazı’ndaki olası krizler hem Körfez ülkelerini hem de enerji ticaretini doğrudan etkiliyor. Bu nedenle BAE ve Suudi Arabistan, Türkiye’nin içerisinde olduğu alternatif boru hatları ve yeni ticaret güzergâhlarıyla alternatif yaratmaya çalışıyor.
Bölgede bir diğer önemli hat da Hicaz Demiryolu Hattı olacak. Tarihi hattın canlandırılması için geçen yıl Amman’da ilk adım atılırken, Türkiye’nin desteğiyle Suriye Hicaz Demiryollarının eksik 30 kilometrelik üstyapısının tamamlanması için mutabakata varıldı. Hem yolcu hem de yük taşıması planlanan hattın Cidde ile Mekke ve Medine gibi merkezlere uzanması gündemde. Orta vadede çevre ülkelere de bağlantılanması planlanan hattın Umman üzerinden okyanusa da açılması bekleniyor. Uzak Doğu’dan gelen yüklerin demiryoluyla bütün Avrupa’ya gitmesinin önünü açması beklenen projenin, küresel tedarik zincirine önemli bir alternatif ortaya koyabileceği kaydediliyor.
AVRUPA’YA UZANAN YENİ TİCARET OMURGASI
Kuzey-güney ekseninde şekillenen Kalkınma Yolu Projesi ise Irak’taki Fav Limanı’ndan başlayarak yaklaşık bin 200 kilometrelik bir hat üzerinden Türkiye’ye ve buradan Avrupa’ya uzanan yeni bir ticaret omurgası oluşturmayı hedefliyor. Birleşik Arap Emirlikleri, Katar, Türkiye ve Irak’ın ortaklığında yürütülen proje, küresel ticaretin çeşitlendirilmesi ve alternatif hatların güçlendirilmesi açısından stratejik önem taşıyor.
RİYAD’DAN TÜRKİYE’YE
Alternatif güzergâh arayışları kapsamında, Riyad’dan başlayıp Ürdün ve Suriye üzerinden Türkiye’ye uzanacak stratejik demiryolu hattı için çalışmalar hızlandı. Petrol, doğal gaz, ticari yük ve yolcu taşımacılığına hizmet edecek projenin 3-4 yıl içinde tamamlanması hedefleniyor. Hattın ilerleyen dönemde Katar, BAE, Kuveyt ve Umman gibi Körfez ülkelerini de kapsayacak şekilde genişletilmesi öngörülüyor. Avrupa’ya kadar gidecek hattın Akdeniz, Ege Denizi ve Karadeniz’e açılan bir kapı olması bekleniyor.
PROJEYE KARŞI İKİ CEPHE
Suudi Arabistan, IMEC projesini resmen durdurmasa da fiilen askıya alırken, ticarette yeni rota arayışına girdi. Suudi Arabistan’ın IMEC kapsamında İsrail üzerinden Hayfa ve Yunanistan’ın Pire Limanı’na gidecek hat yerine, hattaki eksik 400 km’lik kısmın ve Hicaz Hattı’nın modernize edilerek Kalkınma Yolu üzerinden Avrupa’ya bağlanması seçeneğini de gündeme aldığı belirtildi. Projenin arkasındakiABD, Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi’ne karşı projeyi desteklerken, koridorun doğu ucundaki çıkış noktası olan Hindistan, Çin’in Asya’daki lojistik üstünlüğünü kırmak ve batıya doğrudan ulaşmak için projenin devamını istiyor. Projenin kilit ülkesi İsrail, bölgesel entegrasyon ve Arap dünyasıyla doğrudan ekonomik ilişki için projeye büyük önem veriyor. Çin, IMEC’i kendi koridor projesine alternatif oluşturma çabası olarak görürken, İran da İsrail’in başını çektiği projeye doğrudan karşı çıkıyor.
